Ercan Premiks
Facebook Twitter

Pil, Akü, Batarya, … deyip geçmeyin…


Bu makale 2019-10-31 11:23:41 eklenmiş ve 35 kez görüntülenmiştir.
Metin ATALAY

Ay Modülüne Can Veren Bataryalar

Düşünün, mühendislik fakültesinden mezun oluyor, bir işe giriyor, iş yaşamınız boyunca sadece uzay araçları için akü, pil, batarya, kısacası güç sistemleri düşünüyor, tasarlıyor, malzemelerini seçiyor, üretimini planlıyor, prototipler imal ettiriyor, test ediyor ve onaylıyor, onaylatıyorsunuz.

Koskoca bir iş yaşamını hep uzay güç sistemleri ile uğraşarak geçiriyorsunuz.

Ve sonuçta iş yaşamınızı orada sonlandırıp oradan emekli oluyorsunuz.

İşte bu adam, Jack Brill.

O işyerinde 1962’de işe başlıyor ve o tarihte yeni başlatılan ve 400.000’den fazla mühendis ve teknisyenin katkı sağladığı “Ay Modülü, Apollo 11, Aya İniş”  projesinin içine proje mühendisi olarak balıklama dalıyor, iş yaşamı boyunca uzay araçları, onların güç sistemleri dışında başka şey düşünmüyor ve 52 yıl sonra, 2014 yılında “benden bu kadar” deyip kendini emekliye ayırıyor.

İşte “Design News” dergisinde yayınlanan bu ilginç öykü ilgimi çekti ve onu sizlere iletmeyi düşündüm.

İyi okumalar,

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ay Modülüne Güç Sağlayan Aküler

Ay'a iniş, azımsanmayacak bir bölümü ay yüzeyinde elektrik sağlayacak bataryaları geliştirmeye harcanan büyük miktarda mühendislik becerisi gerektirdi.

Başkan Kennedy, 12 Eylül 1962'de, ABD'nin on yılın sonundan önce Ay'a bir adam indirmesini önerdiğinde, devasa bir bilimsel ve mühendislik girişimini harekete geçirdi. Sonunda, yalnızca NASA'da değil, ülke çapında müteahhit olarak hizmet veren şirketlerdeki 400.000'den fazla mühendis ve teknisyen de bu çabaya katkıda bulunacaktı.

Ay Modülünün (LM) tasarımı ve geliştirilmesi, Long Island, New York havacılık önderi Grumman'ın sorumluluğundaydı. LM'nin rolü, iki astronotu ay yörüngesinden taşımak, Ay'dayken onları desteklemek ve sonra onları ve Ay'dan kaya örneklerini Komuta Modülü (CM) ile buluşma yerine getirmekti.

İki Rampa

Değişimin rüzgârları gelmek üzere ve MicroPython, bir sonraki ürününüzü oluşturmak için kullandığınız programlama dili olabilir. Bu aşamada, MicroPython'un ürünleri geliştirmek için nasıl kullanılacağını inceleyeceğiz. Katılımcılar, MicroPython'u bir sonraki ürünlerinde kullanmak için ne yapmaları gerektiğine dair ayrıntılı bir fikir edinerek buradan ayrılacaklar.

En başından beri, LM'nin her biri kendine ait roket motoru ve güç sistemleri olan iki rampası olacağına karar verilmişti İniş rampası roketinin kontrol edilebilirliği hayli yüksekti ve LM'nin iniş yapmadan hemen önce durmasını sağlamak için gücüne kumanda edilebiliyordu. Tırmanma rampası roket motoru çok daha basitti; ateşlendikten sonra, kapatılıncaya kadar sabit bir itme kuvveti korunabiliyordu. Bu, tırmanma rampasını insanlar için mümkün olduğu kadar güvenilir hale getirmek için yapılmıştı - eğer tırmanma rampası motoru ateşleme yapmazsa kurtarma bir hayal olur ve iki astronot Ayın yüzeyinde kalıp ölürdü.

LM tasarımında ebat ve ağırlık kritik faktörler olmuştu. Uzay aracının her bir parçasının Satürn V roketi ile Dünya'dan fırlatılması gerekiyordu ve 10 ton ağırlığındaki orijinal tasarım, nihayetinde Apollo 11 ile uçtuğunda ağırlığı yaklaşık 17 tonu buluyordu. LM Baş Mühendisi Thomas J. Kelly tarafından yönetilen 7.000 çalışandan oluşan Grumman ekibi için, içi bir telefon kulübesinden çok daha büyük olmayan bir uzay aracı içindeki ağırlığı azaltmak oldukça büyük bir meseleydi.

Elektrik Enerjisi

Başlangıçta, plan, LM için elektrik gücünü bir hidrojen yakıt hücresi vasıtasıyla sağlamaktı. Aylarca süren çalışmalardan sonra, Şubat 1965'te, NASA, yakıt hücrelerinden akülere geçiş yapılmasına onay verdi. 2001'de Thomas Kelly, “Moon Lander: Apollo Ay Modülünü Nasıl Geliştirdik?” adlı kitabında şöyle diyordu;

"NASA, LM'deki yakıt hücresi sisteminin artan karmaşıklığı konusunda giderek daha fazla endişe duyuyordu. Komuta Modülü, uzun görev süresi nedeniyle elektrik enerjisi için yakıt hücrelerini kullanmaya devam edecekti. Ancak LM elektrik gücüne sadece birkaç gün için ihtiyaç duyuyordu ve daha basit olan batarya, yani akü sistemi cazipti.

LM için batarya tedarikçisi Eagle Picher oldu. Bu şirket zaten uzun zamandır orduya batarya tedarik etmekteydi ve uzay programı ile işin yönü tamamen ABD'nin tarafından başlatılan ilk uyduya, Explorer I uydusuna geri döndü. Üstelik şirket zaten Saturn V roketi için 40'tan fazla batarya tedarik ediyordu."

 

Seçilme Nedeni Güvenilirlik

Bataryaların kimyasal yapısına güvenilirlik ve aşinalık nedeniyle karar verildi. Jack Brill, “Bunların hepsi gümüş oksit-çinko akülerdi” diye açıklamada bulundu. Brill, Eagle Picher için Apollo programının proje mühendisiydi. Brill, “Aslında çalışmaya 1962'de - yani, yaklaşık hemen her şeye start verildiği tarihte - başladım” dedi ve ekledi, “Üniversiteden yeni çıkmış genç bir kişiydim. Makine mühendisliği derecesiyle 1962'de mezun oldum ve çalışmaya başladım. İlk başladığımda pek çok mekanik tasarım işi yaptım. Vietnam Savaşı o tarihlerde fırtına gibi çok güçlü bir şekilde başladı ve ben de ordu için kritik bataryalar üzerinde çalışmaya başladım. Apollo bataryasında proje mühendisi oldum. Ay Modülü bataryalarının mekanik tasarım ve imalat mühendisiydim ”dedi.

“Bütün amaç hafiflik konusuydu Ağırlığı almak için bir sürü tasarım vardı. Orada birçok ilklere imza attık - hatta titanyum kasalar kullanmaya başladık. Ana konu ağırlığı azaltmaktı. Paslanmaz çelikten, magnezyuma, titanyuma kadar çok şeyler denedik. Eh işte - 25 kez ya da ona yakın - az sayıda şarj edileceklerdi, ancak bunlar hiçbir zaman bu amaçla tasarlanmamışlardı.” dedi

LM'nin iniş rampasında dört tane batarya vardı ve tırmanma rampasına güç sağlamak için de iki tane daha vardı Akülerde, kâğıt yalıtkan separatörle ayrılmış ve bir sıvı potasyum hidroksit elektrolitiyle çevrili, dönüşümlü gümüş ve çinko plakalar vardı.

Yaşam Boyu

Apollo 11 Aya inişinin başarısı, Eagle Picher için uzay batarya tasarımları için daha fazla çalışma anlamına geliyordu. Brill şunları ekledi, “Neredeyse bütün hayatımı orada geçirdim. Uzay endüstrisi başladığında ben oradaydım. Ay üzerindeki farklı deneyler için farklı bataryalar inşa ettim. Ay gezgini için aküler ürettik. “52 yıl sonra, 2014'te emekli oldum. Başta istemiş olduğumdan daha uzun süre kaldım bu sektörde! İş yaşamımı Mühendislik Direktörü olarak bitirdim, ancak başından sonuna kadar hep uzayla uğraştım,”dedi.

İlk Ay'a iniş projesine katılması ile başlayan dönemin, 50 yıl öncesine baktığında, bunun Jack Brill için anlamı nedir? Brill, “O sırada işimizi yapmakla çok meşguldük ve hedefimiz asla hatalar yapmamaktı” dedi ve ekledi, “Yaptığın bir hatanın birinin yaşamına mal olması çok sinir bozucu. Geri dönüp baktığımda, parçası olduğum birçok başarı vardı - doğru zamanda geldim ve bir sürü harika şeyler gördüm ve yaşadım. Ne lansmanlar gördüm, inanılmaz… ”

-----------------------------------

Ve bu sayı için benden bu kadar.

Gelecek sayıya kadar hoşçakalın.

 

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
© Copyright 2016 Tek. Tüm hakları saklıdır.